1. Skip to Menu
  2. Skip to Content
  3. Skip to Footer
Giriş Kayıt


Şifre *
Beni hatırla


(*) ile işaretli alanlar zorunludur .
Şifre *
Şifre Doğrula *
Email *
Email Doğrulal *
Captcha *

Journalism in a Digital Age

The current catch phrase in journalism today is "the defining moment." Simply put, the phrase means how has a story or an event defined a specific medium or brand name. For print journalism, the defining moment may have been the Vietnam War or the Watergate investigation. For radio news, the defining moment may have been the crash of the Hindenburg or Edward R. Murrow's reports from London and Buchenwald. For television news, the defining moment may have been the assassination of JFK or the crash of the Challenger.

More recently, at NBC News, for example, the O.J. Simpson story and the emphasis NBC placed on the events catapulted the network's news programming into first place in the ratings.

For the Internet and the World Wide Web, pundits have rolled out a variety of defining moments: Pierre Salinger's uneducated use of an apparently bogus document from the Internet about the crash of TWA 800, the public mourning over the death of Princess Diana, the millions of hits on NASA's Web site during the Mars probe, and the report of Web gossip columnist Matthew Drudge about the Monica Lewinsky incident.

A defining moment, however, does not necessary mean that the Internet and the World Wide Web have obtained the power to establish a specific agenda for the rest of the media and the public. Only the Mars probe and the Lewinsky case come close to having a significant impact on the issues of the day. In the Mars case, it was only after the huge interest signified by the Web that other news organizations prepared extended reports about the scientific venture. The Drudge report clearly established an agenda for reporting on the Lewinsky matter, primarily by alerting other news agencies that Newsweek had decided NOT to print the story about the alleged affair between the White House intern and President Clinton.

So far, the Internet and the World Wide Web cannot set an agenda, primarily because the audience remains small, and many online publications depend on major brand names as the primary sources of information. Therefore, the broadcast outlets and newspapers that operate the Web sites still maintain control of the setting of the journalistic agendas and the public debate. Still, online journalism stands to dramatically alter the traditional role of the reporter and editor. First, online journalism places far more power in the hands of the user, allowing the reader to challenge the traditional role of the publication as the gatekeeper of news and information. The user can depend on the gatekeeper to select and filter the news in the tradition manner, or the user can drill down to the basic documents of a story. In short, the user can look over the shoulder of the reporter by researching the original documents and easily comparing one reporter's story with those of others by scanning news publications throughout the country. Archives also become easily accessible.

Second, online journalism opens up new ways of storytelling, primarily through the technical components of the new medium. Simply put, online journalists can provide a variety of media--text, audio, video, and photographs--unlike other media. Data searching provides a means to access information unable in other media.

Third, online journalism can provide outlets for nontraditional means of news and information. As A.J. Leibling once said: "Freedom of the press belongs to those who own one." The Internet enables everyone who owns a computer to have his or her own printing press.

But first, let's look at the audience for news and information on the Internet and the World Wide Web. The audience provides the basis for any journalistic enterprise. The larger the audience, the more a publication can charge for advertising. The more profitable--in most cases--the enterprise becomes. Even though most surveys show an expanding audience for online journalism, the number of users for news and information on the Internet remains small.

Television remains Americans' number one source of news, according to a recent poll from Roper Starch Worldwide. When asked where they usually get most of their news, 69 percent of adults cited television versus 37 percent for newspapers, 14 percent for radio, 7 percent from "other people" and 5 percent from magazines, the study noted.1 Only 2 percent of the general public mentioned on-line sources for news. Among households that have Internet access, television was still the top source of news (59 percent) with on-line services mentioned by 15 percent.

Why do other people go on-line? The most important reason for one in three people who use the Internet is to send electronic mail. It is the most popular form of using the Internet. But nearly as many use the Internet and the World Wide Web for research. One in six is looking for specific news and information. One in eight wants business and financial information. One in 12 goes to the Internet for hobbies and entertainment.2

A clear division, however, is emerging for those online between younger users and older users with respect to what they seek on the Internet and how they use medium. Nearly seven out of 10 people think it is important to know what it in the news, mainly those over the age of 50. That falls to four out of 10 for those under the age of 30, and only three out of 10 under the age of 30 follow the news every day.3

"A critical segment of the `news of the future' audience does not have the basic level of interest to be engaged with the news," says a recent survey. And those who do are turning to the Internet while the traditional readers of newspapers and viewers of television news are growing increasingly older. "The habit of picking up the daily newspaper religiously is found only among those over 50," the survey also says. "Network television news is joining newspapers as a medium for older citizens.... TV network news may be in danger of becoming an anachronism in the next century."4

What do people want to know about?5 Crime stories interested all age groups in recent surveys, and these reports received the highest rating among all age groups. All groups have roughly the same interest in sports and science, but after that the taste in news varies widely between those under 50 and those over 50. Many media outlets cater to the older audience. For example, less than two out of 10 of those between 18 and 29 ranked local government news as important, while more than three out of 10 of those over 50 ranked local government as important. Those over 50 ranked health, local government, religion, politics, and international news as important far more often than those under 50. Younger people, particularly those 18 to 29, showed greater interest in entertainment.

News Interests by Age









1. Crime





2. Local community





3. Health





4. Sports





5. Local government





6. Science & technology





7. Religion





8. Political news





9. International affairs





10. Entertainment





11. Consumer news





12. Business & finance





13. Famous people





14. Culture/the arts





--Pew Research Center for The People & The Press

A recent Gallup survey found that Internet use pervades almost every aspect of the lives of people age 18 to 24 in contrast to an older generation classified as 35- to- 54-year-olds.6

The younger age group looks to the Web for many aspects of their private and personal lives, including entertainment, socializing (via online chat rooms), recreation, plus news and information.

The survey found that 82 percent of 35- to 54-year-olds used the Internet for news and information versus 65 percent of those in the 18 to 24 age group. By contrast, 75 percent of the younger group turned to the Web for entertainment versus 45 percent of their elders.

I spoke with two experts about what people expect from news services and how effective Internet news services were. At Individual Inc., a Boston-based news service with an estimated 400,000 readers, president and chief executive officer Michael Kolowich sees some systematic guidelines for providers of news services.

News consumers want filtering. "It's defensive. Make sure I don't miss anything important," he says. Newspapers generally do a relatively good job at this requirement, while radio and television do not provide enough specific information.

Finding, or the ability to search for data, is important. One day some information may be unimportant, but the next month that story may be critical to a decision. Newspapers have archives, but they often are not immediately available to readers except via expensive computer databases such as Lexis-Nexis.

Browsing. "I put myself in the hands of someone else whom I trust," Kolowich says. "I trust this editor or this news organization to inform me or tell me what's important or entertain me. A gatekeeper and a guide." All media can perform this function, depending on the individual.

Communing. "Put me in a community that shares an interest," Kolowich says. "Sales people almost inevitably use a general interest topic as a conversation starter" such as the weather or a news story.

Tom Phillips, who oversaw most of Starwave's creations as senior vice president, now heads ABC and Disney's cyberspace news and information operation. "We can't replace Peter Jennings because people still want the comfort of that image and that voice," Phillips says. Neither can cyberspace replace the editorial quality of the New York Times, he adds. "We can't do video as well as TV, audio as well as radio, or images as well as magazines."

But the strength of digital journalism, he argues, is the ability to integrate various media. The World Wide Web can provide news stories, photographs, audio, and video. "This medium does a reasonable job at everything," he says. In addition, the Web can provide data that are searchable and immediately available. Phillips sees digital news and information taking away reading time from newspapers and viewing time from television. More important, however, is that the World Wide Web can reach users at work, a place where few have access to a newspaper or a television. "We are already expanding the reach of media into the workplace in a way the media were unable to do before."

Let's take a look at how one newspaper, the Chicago Tribune, has put together its digital publication. The Tribune is one of the few newspapers in the country that has reporters who work exclusively for the Internet edition. The reporters write stories, take pictures, operate video cameras, and create digital pages. The Tribune Internet edition, which debuted in March 1996, contains most of the information from the print version--news, sports, job listings, real estate and automobile advertisements, weather, stocks, and television listings. For its readers, the Internet edition offers in-depth stories, special technology reports, games, discussion groups, and everything someone would ever want to know about the Chicago Bears and the Chicago Bulls. The Internet edition also provides audio interviews and information from the company's radio station, and video from the Tribune's 24-hour-a-day news service, Chicagoland Television.

The Tribune is one of a growing number of commercial on-line newspapers in the United States, which stood at nearly 1,300 in April 1997.7 Of these newspapers, four out of 10 are specialty publications that concentrate on subjects such as business. Three out of 10 deliver a full range of news on a daily basis. One in 10 is a non-daily publication, and about the same number offer only limited services, meaning that the publications do not update stories as frequently as the printed newspapers or provide a limited range of stories. Slightly less than one in 10 are promotional sites with no regularly updated news.

For the past 20 years, Tom Cekay has been what's known as a "gatekeeper," a critical role in the way a medium sets agendas. That means Cekay is an editor who determines what gets through the "gate" into the newspaper for the reader to see. For years, the gatekeeper has been one of the most powerful people in the media, highlighting particular stories, promoting trends, sorting the journalistic wheat from the chaff, and some would argue restricting the flow of information. Will that role change in the digital age?

"The traditional role of the editor stays the same. Do the readers need to see this? Is it intelligently done? Is it sophisticated reporting? Is what the newspaper wants? So, in many respects, the role of the editor is very much the same as the printed edition," says Cekay, who has worked for newspapers in Oregon, Ohio, and Illinois.

The original research on journalistic gatekeepers began in 1949 when David Manning White of Boston University persuaded a small city news editor to keep all of the copy from the Associated Press, United Press, and the International News Service from a one-week period. The editor, who was given the name "Mr. Gates," agreed to provide written explanations why he had selected or rejected items from the newspaper. About one-third of the time, Gates rejected stories because he did not think the story was true. Two-thirds of the time, the editor rejected stories because there was not enough space in the newspaper, or he had already chosen similar stories for publication.8 The editor did allow that he had a few personal opinions that could influence his decisions. "I have few prejudices, built-in or otherwise, and there is little I can do about them. I dislike Truman's economics, daylight saving time, and warm beer, but I go ahead using stories on them and other matters if I feel there is nothing more important to give space to. I am also prejudiced against a publicity-seeking minority (Roman Catholics) with headquarters in Rome, and I don't help them a lot. As far as preferences are concerned, I go for human interest stories in a big way. My other preferences are for stories well-wrapped up and tailored to suit our needs."9

In 1966, a second study showed that Mr. Gates made roughly the same decisions. He used fewer human interest stories in 1966 than in 1949, but the editor used more international stories. Asked for his definition of news, Mr. Gates replied, "News is the day by day report of events and personalities and comes in variety, which should be presented, as much as possible in variety for a balanced diet."10

Researchers found a set of factors that often determine what news gets into the media. Cekay finds some--but not all--of the gatekeeper's role applicable to digital journalism.

  • Intensity of threshold value. Events are more likely to pass through the media gates if they are of great magnitude or if they have recently increased in magnitude. Cekay says: "That's one thing we do very well. When it's a major breaking story, this is a perfect medium to put out a lot of information."
  • Unexpectedness. Cekay agrees that unexpected stories provide interesting material for any medium, including a digital one.
  • Sociocultural values. Values of both the gatekeepers and their readership can also influence selection.11 "I think news judgment is affected because you appreciate the importance of a story. If you had a serious illness, you realize how people are affected by it. If you're 24, you may not appreciate that people have to deal with things like that. If it's model rocketry, you know there are people out there who care about model rocketry. Otherwise, you're taking your intelligence out of the mix."
  • Continuity. If an event or news story passes through the media gate once, it is likely that it will pass through the gate again. Cekay agrees: "That's why it's important to think about what you do the first time."
  • Cultural proximity or relevance. The media are most likely to accept news events that have close cultural relevance for the audience. "I want to be very careful about creating a self-fulfilling prophecy where we are saying what the people say they want and in doing so we become an exclusive site that is not for the public at large. I want to make sure we're not narrowcasting. I want to make certain my mother is interested in what we put on this site, and my little boy is interested in what we put on this site. And I want to make sure my neighbor does and the guy on the other side of the state who's a farmer."

Following are the elements that Cekay said he believes do not apply to online publications:

  • Time span. Events that coincide within the time frame of publication are more likely to pass through media gates. Digital journalism allows constant updates, so timing plays a limited role in his decisions.
  • Clarity or lack of ambiguity. Events whose meaning is in doubt are less likely to pass through media gates. Cekay thinks this tenet plays virtually no role in digital or traditional journalism. "I think that there are few things that are that clear cut that we cover in the news business."
  • Consonance. Events that are congruent with an expectation are most likely to pass through media gates. "I am much more interested in the unexpected," Cekay argues.
  • Composition. Because gatekeepers look at the day's news in its entirety, some news items are selected merely because they contrast with others. "I don't really worry about that," he observes.

So far, digital journalism has not developed its own rules and procedures, Cekay says, simply because the craft is too young. "I think the instincts we follow are the instincts we learned at the newspaper. I think we are very close to following those patterns, which are tried and true and lead to a good package and a report. But it's clear to me that as we grow with this, we're going to have to stretch that model because we're dealing with a lot more. This is just the infancy of this medium. Right now, we're taking the old formula how do they do it in newspapers, how do they do it in radio, and how do they do it in television."

One significant advantage of this new medium is the ability to let the reader into the process. "We can come up with conclusions on what we see and intelligently report that to you," Cekay says. "What's even better is we can say we're so sure that we are interpreting the news in a fair, unbiased, and proper way that we feel confident that we will give you all the documentation and you can check us. You can see for yourself."

At the Tribune, computer consultant Leah Gentry forged the design of the on-line edition. Gentry's passion is what she calls "nonlinear story telling." What kind of journalist will make it in this brave new world? The year 2000 conjures up an image of a cross between Buck Rogers, Bob Woodward, and Bill Gates. "Buckbobbill is a geek of the first order, who each day intrepidly climbs aboard his spaceship, jets off to probe the inner workings of the high command at Galactic Central, and writes it up in HTML to file it via e-mail," Gentry says.12 "They (journalists) see his coming as either the downfall of the free press or the heaven-sent salvation of a dying medium."

Gentry rejects this paradigm and insists that journalists must embrace traditional news values. "The myth of the new media geek, who has no formal print experience, and who writes computer code in his sleep, scares off many who would otherwise aggressively pursue an exciting new journalistic forum. If you examine the evolution of journalistic mediums, then the Web becomes a much less scary place. It took awhile for radio and TV journalists to discover how to use the strengths of their particular media to tell stories. On the Web, we have that same challenge."

What is non-linear storytelling? On the World Wide Web, you have the ability to link from one computer page location to another. Sometimes, stories must be broken into their component parts. Sometimes, the same story must be told from several points of view. That means the reporter may provide a smorgasbord of viewing options. "Journalists who succeed in 2000 will do solid reporting, careful editing, compelling writing, and visual storytelling, using the latest tools available. They'll tell their stories in whatever medium people use. But the tenets of the industry will remain the same."

During the 1996 Democratic convention in Chicago,reporter Darnell Little conceived a historical tour of some of the 25 previous political conventions in the city, starting with the one that nominated Abraham Lincoln in 1860. Little, who received both a master's degree in engineering and journalism from Northwestern, went to the Chicago Historical Society to get a visual sense of how to conduct a tour on the World Wide Web. "The idea was to take people on a tour that was a virtual museum," he explains. There were three parallel streams. There was a tour through six conventions, a behind-the-scenes look at what was happening in Chicago at the time, and archives and political cartoons. "The reporting is the same as working for a standard newspaper--gathering the information and talking to people. But you put it together and write it are differently."

Before writing the story, Little designs a series of storyboards for what each of the main pages will show--a practice used extensively in the film, television, and advertising industries. The storyboard contains an outline of a page's content, graphics, and computer links to other stories. After Little reports a story, he then follows his original storyboards--with adaptations--to make certain that the reporting, photography, headlines, and navigation make the stories easy for the reader to enjoy.

Little tends toward the storytelling of the Wall Street Journal feature articles, which he says works well on the Web. The first page uses an anecdotal lead to draw the reader into the story. The second page broadens the story with the "nut graph"--the paragraph that explains the main points of the story. The other pages flow from these first two pages to allow the reader to follow a variety of links that expand on each report.

The process is called "layering." Because a computer screen contains much less space than the front page of a newspaper, the first layer or page of a digital story contains a headline, a digital photograph, and text that makes the user want to continue to the next layer. The pages are usually less than 500 words with the option for the reader with a click of a computer mouse to follow a highlighted path set out on a guide. But you may want to follow another path. You could read about the 1860 convention and want to learn more about what was happening in Chicago during that period. After searching through the archives of that time, you can proceed to the next convention or even skip ahead to another convention. The layers provide a logical way to proceed, but the layers can also enable you to read the digital page in any order.

"I write the story in chapters," Little says. "What works the best is when you have a design on the Web that is the equivalent of the layout of a magazine. Your eye and attention are focused on one part, which is easily digestible, and it flows and leads you into other parts."

Reporter Stephen Henderson noticed a story about the murder rates in the city. He put together all the information about the murders--the times, the neighborhood, the cause of death, and a variety of other statistics. He designed a map of the city and allowed every citizen to look for information about his or her neighborhood--again with a click of the mouse rather than a visit to the records office of the police precinct.

He then devised a database for each Chicago public school, allowing a parent or student to determine how his or her school compares with the rest of the city from spending to reading scores. "The medium really shapes the writing. It makes you write shorter and sharper," Henderson says. "When I worked on the city desk, I would go do my story and I might assign a photographer. Then I'd just pass the thing on. Somebody else edits it. Somebody else copy edits it. Another person would read it and decide whether it would go on page one. Someone would decide where the photos would go. Here it's so much more important for me to be there through the whole process, shaping the thing so that it make sense in the medium."

At the Tribune and elsewhere, there are differences in how reporters react to digital journalism and the future. Researchers have found that reporters follow three different tracks concerning their views about the use of computers in the newsroom. The first group, called the "the benevolent revolutionary," is enthusiastic about new technologies. The second group, described as " the nervous traditionalist," is not. A third group, known as "the serene separatist," does not fear technology but sees little impact on the role of the journalist.13

The survey results are not exactly what you would expect. For example, the so-called "revolutionaries" strongly supported the notion that journalism "will depend on good writing, good interviewing, and thoughtfulness." Among those described as "traditionalists," a 53-year-old editor interviewed for the survey said he finds new technology "hardly intoxicating--more a pain in the ass with the constant rush of forcing on journalists more than they possibly need or can use." One traditionalist describes his concern that new media will emphasize presentation over information. "Writing is almost irrelevant now." Another reporter complains: "As media become more dependent on high-tech inventions, speed, I fear, will outweigh quality."

A key aspect to setting any agenda is survival. Simply put, how will the Tribune's new media operations make money? It's difficult to pry much specific financial information from anyone. So far, the Internet edition has cost several million dollars since its inauguration. Owen Youngman, the director of interactive media for the Tribune Corporation, seems like a high school science teacher behind his glasses, and his nasal-dominated cadence can put some people to sleep. But his zeal for the future makes this son of an evangelical minister come alive. "My neighbor on one side buys the Tribune because he's a stockbroker," Youngman says. "My neighbor on the other side doesn't. Why? It's not really fulfilling for someone with two kids in school in suburban Chicago. She cares a lot more about what affects her kids. It's not her fault. It's my fault."

Youngman has a specific business plan that he thinks will make the digital operation a profit center after a few years. "The newspaper business is really good at charging a token amount of money for an expensive product. Fifty cents doesn't cover the paper and ink, let alone the transportation, the gasoline," Youngman says. People won't have to pay for items the newspaper wants them to read; items people want to read may cost them. For example, a report on the City Council won't cost a subscriber. A complete year-by-year description of Michael Jordan's career may cost a subscriber.

At many metropolitan newspapers, about 40 percent of the budget goes for gathering, writing, and editing the news. The other 60 percent goes mainly for printing the news, marketing, and delivering the paper to the subscribers. Many production costs could be eliminated if the story on the computers of the reporters and editors went directly to the computer of the subscribers. "I could see a day rather than run those big old printers out there," says Youngman, pointing to the press room, "that if you want the Tribune, I will buy you a laser printer and put it on your kitchen table and deliver a highly customized version on paper every day if you don't want to go on-line."

Classified advertising--long a key revenue stream for newspapers--may abandon printed publications. Simply put, information can be far more easily found on line about the right job, apartment, or roommate than in print. Just go to the classified ads of an on-line paper and enter a search word like "engineer" or "bus driver." The computer will provide a list of possible jobs by city, state, or even nationwide within seconds. An apartment? Simply type in number of bedrooms, square footage, location, and price range. "Newspaper print classifieds are at their peak," a recent study reports, "and from here on out we can expect to see growth slowed each year as new competitors--fueled by emerging new technologies--chip away at newspapers' long-held lock on the classifieds business."14 In five years, newspaper classifieds may see no growth. That would be have a dramatic impact because classified advertising accounts for nearly 40 percent of a typical newspaper's revenue. If revenues from classified advertising should fall by 25 per cent, the industry's profits would drop from today's 15 per cent to nine per cent. If revenues drop 50 per cent, the profit margin for newspapers would be three per cent. That means a number of printed newspapers would face serious cutbacks, and some papers will go out of business.

As you can see a variety of defining moments lie ahead for online journalism. Even though the expectations for this new medium remain high, it remains to be seen whether the Internet can become a true agenda setter in the years ahead. (http://web.mit.edu/comm-forum/papers/harper.html)

1 "TV Remains Dominant News And Product Information Source, New Poll Reveals." Roper Starch Worldwide. 28 March 1998. <www.roper.com>.

2 "TV News Viewership Declines." Pew Research Center for The People & The Press. 13 May 1996. <www.people-press.org/mediamor.htm>.

3 "Profile of the American News Consumer." Radio and Television News Directors Foundation. 1996. 6. return

4 Ibid., 24-25.

5 Pew.

6 "New Survey: Generation Gap Online." Reuters. 23 March 1998. <www.reuters.com>.

7 Eric Meyer. "Online Publishing Continues to Grow Rapidly." NewsLink. April 1997. <www.newslink.org>.

8 Pamela Shoemaker. "Gatekeeping." Sage Publications: Newbury Park,1991.

9 Ibid., 46.

10 Ibid., 11.

11 Ibid., 52.

12 Leah Gentry. "Buckbobill." Newspaper Association of America. December 1996. <www.naa.org>.

13 Jane Singer. "Changes and Consistencies: Newspaper Journalists Contemplate an Online Future." Paper delivered at the Association of Education in Journalism and Mass Communication. August 1996.

14 Hoag Levins. Editor & Publisher Interactive. "The Online Classified Reports New Cyberspace Advertising Technologies To Impact Newspaper Revenues in 3 Years." 21 November 1996. <www.mediainfo.com>

"Ekonomi seçmen davranışını doğrudan etkiliyor..."

“Seçmen davranışı” siyasal iletişim alanının en az bilinen, üzerinde çalışma yapılan konularının başında geliyor. Türkiye’de siyasi partiler, oy istedikleri seçmenin tutum ve davranışlarını yeterince bilmiyor ne yazık ki… Seçmen davranışı konusunda ABD'nin Illinois Üniversitesi Ekonomi Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ali Akarca’nın yaptığı bilimsel bir araştırma ilginç sonuçlar ortaya koydu. ''Ekonomik performans ve siyasi sonuçları: Türkiye'de 1950 ile 2004 yılları arasında yapılan genel ve yerel seçimlerin bir analizi'' başlıklı çalışmada ''Türk seçmeni oy verirken hükümetin ekonomik başarısını dikkate alıyor mu?'' sorusuna da cevap arandı.

Araştırma sonucuna göre, Türk seçmeni, hükümetin ekonomik performansını değerlendirirken, seçimden önceki bir yılı esas almakta ve bu kapsamda ekonomik büyüme ve enflasyon olgusu oyunun rengini belirlemesinde önemli göstergeler olarak ortaya çıkmaktadır. Araştırmanın bir başka sonucuna göre de, Türkiye’de seçmenler değerlendirme yaparken, bir yıldan daha geriye gitmiyorlar. Ayrıca seçmenler, önceki seçimlerde oy verdikleri partiye yeniden oy verme eğilimi gösteriyorlar ancak oy verdikleri partiye verdikleri desteği, zaman içinde de geri çekebiliyorlar.

Açık Radyo’nun sorularını cevaplandıran Prof.Dr. Ali Akarca, araştırmasıyla ilgili detaylı açıklamalarda bulundu. Sizlere bu ilginç söyleşiyi takdim ediyoruz:

Ömer Madra: Prof.Dr. Ali Akarca, Prof. Dr. Aysıt Tansel ile birlikte yaptığı ve çok yakında yayımlanan bir çalışmasında Türkiye’deki bütün seçimleri bir ekonomik bir model çerçevesinde ele almış. Bu çalışma üzerinde biraz konuşmak üzere kendisi ile telefon bağlantısı kurduk. Burada Açık Gazete’nin Ekonomi Notları köşesinden tanıdığınız, programcımız ve “ekonomi muhabirimiz” Hasan Ersel de stüdyoda, Ali Bey’le konuşacak. Hoşgeldiniz ikiniz de.

Hasan Ersel: Hoşbulduk! Sayın Akarca, çok güzel bir yazınız yayımlandı, Aysıt Tansel’le birlikte Public Choice’da. 1950-2004 yılları arasındaki Türkiye’deki bütün seçimleri ele alıyorsunuz. Hem parlamento hem de yerel seçimleri ele alıp, iktisadi başarımla, iktisadi performansla siyasal sonuçlar arasında ilişki kuruyorsunuz. Bunun üzerinde sizinle konuşmak istiyorduk, kabul ettiğiniz için çok teşekkür ediyoruz. Ben önce sizleri, yazarları tanıtmak istiyorum. Prof. Dr. Ali Akarca Chicago’daki Illinois Üniversitesi’nde öğretim üyesi. Alanı iktisat. İkinci yazar olan Prof. Dr. Aysıt Tansel ODTÜ İktisat Bölümü öğretim üyesi. Herşeyden önce bu çalışmanızdan dolayı sizi utluyoruz, çok güzel bir yayın olduğu için başarınızı da kutluyoruz. *

Ali Akarca: Teşekkür ederim.

HE: Bu çalışmada ekonominin performansı ile, itkidardaki parti ve koalisyonsa partilerin performansını araştırıyorsunuz; bu nitelikleriyle çalışma Türkiye bağlamında bir ilk sayılabilir değil mi?

AA: Evet öyle diyebiliriz. Şu bakımdan: dediğiniz gibi, 1950’den bu yana yapılan tüm seçimleri inceliyoruz, yarım yüzyılı aşkın bir süre. Sonra değişik seçim türlerini inceliyoruz, milletvekili genel ve ara seçimleri, senato, il genel meclisi seçimlerini birlikte inceliyoruz. Bu, hem gözlem sayısını arttırıyor, hem de seçmenin değişik seçimlerde aynı şekilde oy verip vermediğini kontrol etmemizi sağlıyor. En önemlisi, ekonometrik metodlarla tüm faktörlerin etkilerinin bir arada ele alınmalarını sağladık. Yani bir değişkenin etkisi diğer faktörlerin etkilerinin sabit tutulduğu bir ortamda ölçüldü. Diğer çalışmalarda öyle değil o bakımdan bir ilk diyebiliriz.

ÖM: 46 seçimlerini bu hesaba katmamanızın sebebi herhalde kendiliğinden ortaya çıkıyordur, ama bir kere de sizin ağzınızdan duymak istedik. Şaibeli, hatta geçerliliği hiç tartışmaya yer bırakmayacak kadar hileli bir seçim olduğu söylenir hep, o yüzden mi?

AA: Aslında 46 seçimlerini de dikkate aldık, ama şu şekilde: iktidarın bir önceki seçim oy oranı, denklemimize izah eden bir faktör olarak giriyor. Yani 1946 seçimi sonucu, izah edilen değil de izah eden, açıklayıcı, bir faktör olarak ele alındı. 1946’dan önce serbest sayilabilecek bir seçim olmadığı için 1946 secim sonucunu izah edemedik. Şaibeli olduğu da muhakkak.

HE: Konunun Türkiye kısmına girmeden bir şey sormak istiyorum; diğer ülkelerde de seçmenlerin hangi düşüncelerle, hangi motiflerle oy verdiği üzerinde çalışmalar yapılmış, bu çalışmalarınızda ana çizgileri itibariyle Türkiye’deki seçmen davranışları, dünyadaki diğer demokratik ülkelerdeki seçmen davranışlarından farklılık gösteriyor mu? Yoksa benzerlikler mi hakim?

AA: Aslında Türk seçmenlerin davranışları temelde diğer ülkelerdekilerle hemen hemen aynı çıkıyor. Literatürde, diğer ülkelerde yapılan çalışmalarda seçmenin üç şeye baktığı tespit edilmiş; Birincisi, seçmenler hükümetin ekonomik performansına bakıyorlar, eğer iyi ise ödüllendiriyorlar, kötü ise cezalandırıyorlar. Bu bir kaygı. İkincisi, bir kısım seçmen iktidarın gücünü dengelemek için başka bir partiye oy veriyor. Buna literatürde “stratejik oy verme” diyorlar. Bu iktidarı değiştirmeyecek seçimlerde, örneğin bizim yerel seçimlerde veya ABD’deki başkanlık dönemi ortasına denk gelen Kongre seçimlerinde daha belirgin olarak yapılıyor. Üçüncü nokta da, seçmenler kendi çıkarlarını ve ideolojilerini temsil eden partileri tercih ediyorlar. Yani bazı seçmenler ekonomik durum nasıl olursa olsun kendilerini koruduklarına, düşüncelerine uyduğuna inandıkları partilere oy veriyorlar, bu da biraz atalet (inertia) yaratıyor.

ÖM: Buna rasyonel davranış diyebilir miyiz?

AA: Seçmen bütün bilgiyi dikkate almıyor. O bakımdan rasyonel değildir diyebiliriz, ama şu bakımdan rasyonel: Bir caydırıcılık meydana getiriyor, şayet hükümet kendi ihtiyaçlarına cevap vermiyorsa. Yani geçmiş başarıma bakarak oy verdiği için ileriki iktidarlara bir caydırıcılık yaratmış oluyor. O bakımdan rasyonel diyebiliriz. Ama tüm bilgiyi dikkate almadığı için rasyonel değil gibi de gözükebilir.

HE: Ben çalışmanızın tüm sorularını değil ama bazılarını bir fikir verebilmek için sayayım. Ondan sonra şunu soracağım: Bu soruları seçmenizin nedenleri ne, sizde bu soruların yanıtlarının bulunması niçin önemli geldi? Sorularınızdan bazıları şunlar: “Seçmenler oy verirken hükümetin iktisadi başarımını hesaba katıyorlar mı? Seçmenler enflasyona büyüme kadar önem veriyorlar mı? Geçmişte oy verdikleri partilere bağımlılıklarını sürdürme eğilimi gösteriyorlar mı? İktidardaki partiye oy vermeme eğilimi sergiliyorlar mı? Yakın geçmişe, uzak geçmişe oranda daha çok mu önem veriyorlar? Eğer hükümet bir koalisyonsa, sonuçlardan koalisyonun büyük ve küçük ortaklarını eşit biçimde mi sorumlu tutuyorlar?” Ve, tabii, başka sorularınız da var.

AA: Seçim ekonomisi uygulanıp uygulanmayacağı, hükümetlerin ömürlerinin uzun veya kısa olması, seçimlerin erken yapılıp yapılmaması, bu soruların yanıtlarına bağlı. Mesela, seçmenler enflasyona ekonomik büyümeden daha az önem veriyorlarsa ve hükümetin yakın geçmişteki performansına uzak geçmiştekinden daha fazla önem veriyorlarsa, o zaman seçim ekonomisi uygulanmasını teşvik etmiş oluyorlar. Ayrıca ekonomik performanstan tüm koalisyon ortakları aynı şekilde etkilenmiyorlarsa, ortaklar arası sürtüşme ve dolayısıyla koalisyonun bozulma olasılığı artıyor. O zaman hükümetler kısa ömürlü oluyor. Bir diğer soru da şuydu; “Seçmenler güç dengelemek için başka partilere yöneliyorlar mı?” Örneğin yerel seçimlerde böyle yapıyorlarsa, bu demokrasi açısından yararlı olmakla birlikte, ekonomi politikalarının koordinasyonu bakımından sorun yaratabilir. Bir de zaman içinde iktidar partilerinin oy kaybedip kaybetmediklerini soruyoruz. Verdikleri kararlar, uzlaşılar, yerine getiremedikleri vaatler... Dolayısıyla iktidar partileri iktidar oldukları süre esnasında çok hızlı bir şekilde oy kaybediyorlarsa, hükümetlerin ömrü yine kısa olacak, seçimler daha sık ve erken olacaktır. O zaman memleket daha az deneyimli politikacılar, partiler tarafından yönetilecektir. O bakımdan bu soruların cevapları önemli.

HE: O zaman şu son noktadan başlayalım… Özetle dediniz ki; “iktidar yıpratıyor.” Öte yandan, belirttiğiniz üzere, seçmenin partisine bağlılığından kaynaklanan bir oy hareketsizliği de var. Bu bulgunuz çok önemli, yani “sadece iktidarda olmak, -bir krize falan yol açmasa bile- oy kaybına yol açar” diyorsunuz. Bunu biraz açar mısınız ve etkisi ne kadar? Az mı çok mu, nasıl değerlendiriyorsunuz?

AA: Seçmenlerin büyük bir bölümü, eski oy verdiği partiye oy veriyor, yani bir hareketsizlik var. Ancak iktidar partileri taraftarlarının %18’lik bir bölümü gücü dağıtmak için stratejik olarak oy veriyor, başka bir partiyi seçiyor. Bir de iktidarda oldukları sırada yapmak zorunda kaldıkları uzlaşılar, rafa kaldırdıkları vaatler, verdikleri zor kararlar dolayısıyla, hükümet partilerinin küstürdüğü seçmenler var. Bunlar da iktidarda geçen süre arttıkça yükseliyor. İktidar partileri, ortalama olarak her yıl oylarının %5 kadarını kaybediyorlar. Bu durum iktidarlara erken seçim tercihi yaptırabiliyor, ancak daha ziyade buna zorlanıyorlar gibi geliyor bana. Yani kaybettikleri destek dolayısıyla idare etmek güçleşiyor. Bir de milletvekilleri, seçilememek kaygısıyla başka partilere gidiyor veya başka partiler kuruyor. Yani 2002 seçimleri öncesi ANAP’tan AKP’ye olan transferler gibi, DSP’den İsmail Cem grubunun ayrılıp başka bir parti kurulması gibi. İktidar partilerindeki siyasi sermaye aşınmasından dolayı, milletvekilleri seçilme kaygısı duyarak, partilerinden ayrılıyorlar. O da erken seçime gitme zorunluluğu yaratıyor bence.

HE: Dolayısıyla bu seçim döneminin uzatılması şeklindeki yasal düzenleme aslında Türkiye’nin siyasi gerçeklerine biraz ters düşen bir şey oldu.

AA: Evet. Aslında şimdiye kadar normal zamanında yapılmış tek seçim yok. Eski anayasada 4 yılda birdi, yeni anayasada yani 83 anayasasında 5 yılda bir. Anayasada öngörülen sürede olan seçim yok, hep erken yapılmış. O bakımdan Türkiye gerçeklerine göre 4 yıldan daha öte bir seçim olmaması lazım, hatta daha bile erken olabilir.

ÖM: Yani, şimdiye kadarki en uzun süreli buydu denebilir, 4 yılı biraz aşmış olarak değil mi?

AA: Evet.

HE: Bu aşınma, yani iktidarda olmanın aşınması, Türkiye’deki rakam yıllık %5, sizin izleniminize, bilginize göre dünyada benzer çalışmalara göre yüksek bir oran mı, yoksa bu da başka ülkelerde de benzer bir durum mu?

AA: Aslında biraz fazla, fakat %18 stratejik kayıpla birlikte, zaman içınde olan aşınmayı da dikkate aldığımızda, Amerika’daki seçimlerle benzer çıkıyor, çok farklı değil. Bir de 1957 seçimleri ile ilgili bizde bir çalışma yapılmıştı. Cem Çakmak’ın yaptığı bir çalışmada da aynı oran çıkıyor. Gerçi o sadece denkleminin izah gücünü artırmak için bir önceki seçimi değişken olarak almış, ama onun bulduğu parametreye baktığımızda böyle bir sonuç çıkıyor. Aşağı yukarı 3,5 sene zarfında %43’lük filan bir kayıp olmuş. Başka ülkelerdeki çalışmalarda da aşağı yukarı aynı çıkıyor. Ancak, bizde partiler ilk baştan çok yüksek oy almadılarsa, o zaman tabii bu önemli oluyor. Bir parti %52-55 gibi bir oy oranı ıle gelmişse, oradaki aşınmanın iktıdarın devamına çok fazla etkisi olmuyor. Bahsettiğim %5, tüm oyların %5’i değil, partinin bir önceki seçimde aldığı oy yüzdesinin %5’i. O bakımdan Türkiye’de uzun süreli iktidarların hepsinde iktidarın ilk baştaki oy oranının çok yüksek olduğunu gorürüz. Mesela Demokrat Parti’nin oyu %50’yi aşkın, ANAP’ınki %45’in üstünde, yani o gibi durumlarda iktidar uzuyor. Bu son durumda da herkes 34.3 rakamını telaffuz ediyor, ama 2004 seçimlerinde AKP’nin oy oranı yüzde 41.7 idi, yani neredeyse ANAP’ınkine yaklaşıyor. Bir de tabii barajlardan dolayı özel durum var, diğer partilerin dışarıda kalması dolayısıyla biraz daha uzun sürdü iktidar.

HE: Tabii hiç olmazsa iktisatçıları ilgilendiren taraf, bu ekonomik performans ile iktidarın oy oranı arasındaki ilişki. Önce büyüme performansına bakalım, iktidarın o iktidarda olunan sürece büyüme performansı, iktidar partisinin oylarını nasıl etkiliyor? Bütün dönemindeki performansı mı etkiliyor yoksa başka türlü mü bakıyor seçmenler?

AA: Bizim bulduğumuz Türk seçmenin bir yıldan geriye bakmadığı, ama bu diğer ülkelerde de aynen böyle. Yani seçimden önceye düşen bir yıla bakıyor, ondan daha geriye bakmadığı anlaşılıyor.

HE: “Hafıza-i beşer nisyan ile malûldür” derlerdi eskiler… Bu çok önemli bir nokta, Örneğin ben bugüne baktığım zaman, yani önümüzdeki seçime baktığım zaman, geçmiş bir yıl kabaca iyi bir ekonomik performans var gibi görünüyor. Bunu tabii tartışabiliriz, ben büyüme hızı açısından söyledim. Tabii “istihdam yarattı yaratmadı, tatmin edici istihdam yarattı yaratmadı” gibi başka boyutları olabilir. Ama öyle gözüküyor ki, bu dönem pozitif, siz de öyle mi yorumluyorsunuz?

AA: Bizim çalışmamızda büyüme hızından kastettiğimiz, kişi başına düşen reel GSYİH’daki artış, o da zannediyorum 2006’da %4.6 civarında idi. Tabii büyüme daha fazla, yani GSYİH olarak alırsak.

HE: Tabii. Fakat kişi başına bu rakam da Türkiye’nin uzun dönem performansında kötü bir rakam değil.

AA: Değil.

HE: Bana şu ilginç geldi; büyümenin son bir yıldaki kişi başına gelir artışı seçmen davranışlarını etkiliyor, ama iktidarda kalmanın yıpratması birikimli bir etki. Bunu, bu farklılığı nasıl açıklıyorsunuz?

AA: İktidarda kalmanın etkisinin birikimli olması, her karardan hoşnutsuz olanlar olması ve bunların küstürülmesiyle ilgili. Yani iktidarda geçen süre uzadıkça alınan kararlar ve dolayısıyla küstürülenler de artıyor, birikiyor. Her kişi bir karardan etkileniyor, küsüyor partiye, o şekilde. Yani, uzun süre iktidarda kalan bir parti daha çok karar almış oluyor, daha çok uzlaşı yapmış oluyor, daha çok kişiyi kızdırmış oluyor. Muhalefetteki gibi değil, iktidarda olunca kararlar almak gerekiyor, bazıları zor kararlar, taraftarlarının bir kısmını hayal kırıklığına uğratıyor. O zamanla birikiyor.

ÖM: Çok acayip gelmezse şöyle bir şey geliyor aklıma, bir yandan iktidarda bulunmanın verdiği yıpratıcılığın düşüşü var, bir yandan da son bir yılda eğer performans iyi ise onun da bir destek getirmesi mümkün iktidara. Bunlar birbirlerini ifna ediyorlar mı eski değimle, nasıl yorumlayabiliyoruz?

Eğer, “diğer konulara girmeden şimdiden bir tahmin yapalım” diyorsanız yapalım. Bizim bulgularımızdan bir tanesi, 2002 seçimlerinin diğer bütün seçimlerden çok farklı olduğu. Denklemimize bir kukla değişken koyarak o seçimin farklılığını ölçtük. Bizim modelimize göre iktidarda kaldığı süre zarfında iktidar partilerinin oy kaybı oluyor, ekonomik performanstan dolayı artıları veya eksileri olabiliyor. Bir de stratejik oylama dolayısıyla oyları düşüyor vs. Bütün bu faktörleri dikkate aldığımızda, kaybetmeleri gereken oydan %24.56 puan daha fazla oy kaybetmiş, 2002 yılında iktidar olan üç parti, yani DSP, MHP ve ANAP. Oyların dörtte biri diğer partilere kaymış vaziyette. Zaten dikkat ederseniz şimdiki seçimlerde de büyük mücadele o oyların geri alınması üzerinde oluyor. Yani bu seçmenlere, “bazı şeylere kızdınız gittiniz, ama rejim elden gidiyor” şeklinde bir söylem kullanılıyor. Herhangi bir öngörüde bulunurken 2007 seçimleri için bu oyların gittikleri yerde kalıp kalmayacaklarini bilmek gerek, yani bizim kukla değişkenimizin 2007 değerini bilmek. Eğer 2004 yılı seçimlerini baz alırsak, 2002’de ve 2004’de AKP’ye giden oylar, geriye dönmeyecek varsayımını yapmış oluyoruz. Ancak normal aşınma vs. ile ilgili olarak bir oy kaybı olacak diyoruz. İktidarda olmanın %9.3’lük bir avantajı var, yani ana iktidar partisi bazı taraftarlarını kaybediyor, ama iktidarın getirdiği imkânlardan yararlanarak başka partilerden de oy aktarabiliyor, o yüzde 9.3 puan çıkıyor. Biraz önce bahsetmiştim, iktidar oylarının %18’ini kaybediyor demiştim, 41.7’nin %82’sini aldığınız zaman oradan da bir artı %34.2 çıkıyor. Büyümeyi yuvarlak %4,5 alalım dedim, çünkü 2007 rakamları daha çıkmadı. Onu da 0.88’le çarpıyoruz çünkü %1’lik büyüme %0.88 puan artı getiriyor. O da artı %4 tutuyor. Enflasyonu da %12 alalım dedim, biz enflasyonu GSYİH deflatöründeki artış olarak aldık. O da 2006 yılı için 11.6 civarında, onu da %12 aldım yuvarlak olarak. Bu sayıyı eksi 0.13’le çarpıyoruz. Yani %1’lik enflasyon artışı %0.13 puan oy kaybı doğuruyor. Oradan da eksi %1.6’sı var AKP’nin. Bir de demin, iktidar yılda %5 oy kaybediyor demiştik ya, 2004 seçimlerinden bu yana 3.25 yıl geçmiş, %5’ten hesapladığınız zaman 41.7 oyla, o da eksi %6.8 oluyor. Netice itibariyle bunları topladığımızda 39.1 çıkıyor. Bazı anketlerde de öyle çıkıyor zaten. Fakat bu tabii önemli bir varsayıma dayanıyor, 2002’de anormal bir şekilde, diğer partilerin kaybettiği oylar gittikleri yerde kemikleşmiş varsayımını yapıyoruz. Bir de aynı hesaplamayı detaya girmeden 2002 bazlı yaptım, yani ondaki varsayım da şu oluyor; 2002 seçiminde AKP’ye giden oylar orada kalıyor ve 2004 seçimlerinde, 2002 ve 2004 arasında AKP’ye gelen oylar geri gidiyor varsayılıyor. O zaman da %32.1 çıkıyor. O iki rakam arasında bir şey çıkacak sanırım, fakat %24.56’lık oy ne şekilde dağılacak, kesın olarak bilemiyoruz tabii.

ÖM: Bu durumda AKP için %39.1’le %32.1 arasında seyredecek bir tahminde bulunmak mümkün olabilir.

HE: Söz buraya gelmişken enflasyona değineyim, onu sorayım; Şimdi enflasyona karşı duyarlılık büyümeye oranla aynı düzeyde değil gibi çıkıyor, öyle mi çalışmanızda? Yani seçmen büyümeye daha duyarlı mı?

AA: Seçmenin büyümeye verdiği ağırlık, enflasyona verdiğinin 7 misli hemen hemen. Oradan da görülen şu, eğer %1’lik büyüme %7’den düşük bir enflasyon yaratıyorsa ana iktidar partisi için değer bir durum. Biz bir de şunu bulduk, ana iktidar partisi büyümeden ve enflasyondan etkileniyor, küçük ortaklar, eğer koalisyon varsa, sadece enflasyondan etkileniyor, büyümeden etkilenmiyorlar.

HE: Bu tabii mantıksal olarak seçim ekonomisi izlemekte biraz iktidarı özendiren bir şey değil mi?

AA: Gayet doğru tespitiniz. Enflasyon bir müddet sonra gözüküyor, yani ekonomiyi uyarıyorsunuz, bazı vergileri kaldırıyorsunuz, memura işçiye bol ücret veriyorsunuz, tarım desteklerini arttırıyorsunuz, köprü, yol inşaatlarını hızlandırıyorsunuz, bunlar enflasyonist bir etki yapıyor, ama bu seçimden sonra çıkıyor ortaya genellikle. Yani %7’den bile daha fazla enflasyonu göze alabilir iktidar bu durumda, çünkü seçimden sonra frene basacaktır, daralma olacaktır, ama o daralmanın kötü etkileri bir sonraki seçime kadar unutulacaktır. Böyle siyasi kaynaklı dalgalanmalar olacaktır.

HE: Bu bulguların dışında sizin kullandığınız bir deyime işaret etmek istiyorum. Siz seçmeni “geçmişi unutan” değil de “miyop” olarak tanımlıyorsunuz çalışmanızda. Ben de miyop olduğum için önümü görmekte zorluk çekiyorum.

ÖM: Ben de!

HE: Seçmen sadece geçmişi unutan, belleği uzun olmayan filan değil, acaba ileriye doğru da çok uzağa bakmayan anlamında bir vurgu mu var, yoksa bunu ben kendi kendime mi yazdım?

AA: Biz, seçmen uzak geçmişe neden aynı ağırlığı vermiyor sorusunu incelemedik, aslında bu incelemeye değer. Belki ekonomi bilimi yanı sıra psikoloji bilimini de işin içine sokmak gerekiyor. Ancak bu durumu açıklayabilecek bir kaç hipotez ileri sürebilirim, ama bunların hangisi doğru şu anda bilemiyorum. Birincisi, dediğiniz basit hafıza kaybı ile açıklamak. Bu aslında reklam modellerinde de görülüyor. Mesela bir müddet bir ürünün reklamını yapıp sonra kestiğinizde etkileri hâlâ sürüyor fakat giderek kayboluyor, aynı o şekilde. İkincisi, aslında seçmen ileri bakıyor olabilir, yani ileri bakıyorsa son yıl gelecek için daha iyi bir gösterge olur. Yani o iktidar altındaki en güncel rakamı kullanmış oluyor ilerisi için. Üçüncüsü de iktidarların ilk yıllarının geçmiş iktidarların mirası olarak görülebileceği, yani yeni iktidarın ilk yıllarına, “onların etkileri daha henüz görülmedi, eskinin etkileri devam ediyor” şeklinde bakıyor olabilir seçmenler. Seçmenler son yıl performansının iktidarın etkisini daha net ölçtüğü kanaatinde olabilirler. Eğer bu son bahsettiğim iki şık geçerli ise, sizin kaygılarınızın biraz hafiflemesi gerekir. Ancak hiçbir iktidar, gelecek seçimlere kadar zorluklarla boğuşup, seçimden sonra çok rahata ereceğiz, diyerek oy alamaz. Onun için acı ilacın hemen seçimden sonra alındığı, bır sonraki seçime kadar acıların unutulup bazı faydalarının gözlenebileceği bir reform süreci yaşanması lazım. Mesela AB’ye uyum bence kısa dönem zorluklar, uzun dönem beklenmeden hissedilen faydalar sağlayabilecek parçalar halinde zamana yayılarak gerçekleşecek herhalde.

HE: Yani dolayısıyla AB’ye uyumu topluma anlatabilecek bir strateji var, kabul ettirecek bir strateji var diyorsunuz? Bu önemli bir nokta, çünkü önemli bir nokta da toplum bu tür acı ilacı içmek istemeyebilir, ama siyasi maharet bunu başarabilir.

AA: Bunları bölmek gerekir demek istiyorum, yani alınacak kararlar, acı ilacın içilmesi, seçim döneminin sonuna bırakılırsa, tabii istikrarsızlık olur. Seçimlerden hemen sonra hükümet böyle bir acı ilacı içirir ve bir sonraki seçimlere kadar da acılar biraz unutulur, faydalar da görülmeye başlanırsa o zaman halk desteği sağlanabilecektir. Ama acı ilacın hepsini birden içirmek çok zor, hele faydaları cok sonra gorulecekse.

HE: Tabii.

ÖM: “Acı ilaç” derken, belki, daha çok ekonomik alanda alınması gereken bir takım fedakârlıklar kastediliyor olabilir. Ben araştırmayı da okumadan ukalâlık ettiğim için mazur görün, fakat biraz önce de sizin de sözünü ettiğiniz gibi, ekonomide giderek psikolojik tahlillerin de ağır basması eğilimi de gözüküyor son zamanlarda, ekonomi Nobellerini de psikologların aldığı dikkate alınırsa. Buradan çok dolaylı bir soru sormak istiyorum; acı ilaçtan kastedilen unsurlardan birine de çevrenin korunmasının maliyeti ya da bozulmasının maliyetini de katmak gerekebilir mi acaba siyasi partilerin programlarına?

AA: Tabii para arzı hızının yavaşlaması, herkese bol zam, maaş verilmemesi, bir takım şeylerin özelleştirilmesi, özelleştirilen yerlerdeki bazı personelin işini kaybetmesi, vs. bunların hepsi içine giriyor. Transformasyon olacak tabii, ekonomik yapı değişince sektörler arası transferler olması gerekiyor, yapı değiştikten sonra ekonomi daha düzeliyor, ama transformasyon sırasında zorluklar olacaktır. Yani evden taşınmak gibi, daha geniş eve bile gitseniz taşınma süreci epey stresli oluyor.

HE: Bu konunun herhalde önümüzdeki dönemde çok üzerinde durmamız gerekiyor, çünkü Türkiye ekonomisi için temel sorunlardan bir tanesi de sadece bu reform sürecinin yükü, mutlak yükü değil, o yükün zaman içinde farklı gruplara yüklenmesinin kaçınılmazlığı. Tabii bu önlem almayı gerektiriyor.

Uzun süre bizim buralarda lafı çok edildi, “nihayet koalisyonlardan kurtulduk“ filan diye. Ben bunu pek ciddiye almamıştım, hiçbir zaman almadım. Koalisyon demokrasinin de gereğidir. Formel olur informel olur, ama koalisyon farklı fikirlerin biraraya bir nedenle gelmesidir. Bazı konularda hiç aynı fikirde olmadığınız, aynı partide buluşmadığınız insanlarla buluşmak gerekir, bu da bir koalisyondur. Sizin koalisyonlarla ilgili de ilginç bulgularınız var. Koalisyon hükümetleri olduğu zaman bu hükümetlerde koalisyonun büyük ortağı var, yani parlamentoda çok üyesi olan, çok bakanlığı kontrol eden; bir de küçükleri var. Peki bu seçmen davranışı koalisyonun küçük ortaklarına karşı nasıl oluyor? Onlara karşı nasıl davranıyor, büyük ortakla aynı şekilde mi tutuyorlar?

AA: Aynı olmuyor, o bizim için de sürpriz oldu. Yani enflasyondan aynı oranda etkileniyorlar, fakat büyümeden küçük partiler etkilenmiyor, sadece ana iktidar partisi etkileniyor. Bu enteresan bir bulgumuz oldu. Aslında onun neden böyle olduğunu incelemedik. Benim şahsi gözlemim şöyle; koalisyon hükümetlerinde büyümeyi etkileyen icracı bakanlıklar genellikle ana iktidar partisinde kalıyor, küçük ortaklara ise pazarlıklar sonucu taraftarlarına iş dağıtabileceği, onlara kredi, kaynak aktarabileceği bakanlıklar bırakılıyor. Seçmen de bunun farkında anlaşılan, yani enflasyonu tetikleyen şeylerden birisinin de bu kaynak aktarılması, taraftarlara imkânlar sağlanması olduğunu farkediyor ve bundan küçük ortakları da aynı derecede sorumlu tutuyor. Büyümeyi kontrol eden bakanlıklar ana iktidar partisinde olduğu için belki de büyümeden sadece onu sorumlu tutuyor, yani iyi ise sadece onu ödüllendiriyor, kötü ise sadece onu cezalandırıyor.

HE: Çok ilginç.

ÖM: Çok ilginç hakikaten.

AA: Bunun doğru olup olmadığını bilmiyorum, ama benim şahsi görüşüm.

HE: Herhalde bunu daha detaylı araştırma imkânını Türkiye’de birileri bulur diye umuyoruz.

AA: Evet, incelenmesi gerekir.

HE: Bu çalışmanın ilginç taraflarından bir tanesi de, yerel seçimleri de göz önüne alması. Yerel seçimlerde Türk seçmenleri nasıl davranıyor? Bu milletvekili seçimlerinde olduğu gibi mi yoksa bazı belirgin farklılıklar var mı?

AA: Enteresan farklılıklar var. Aslında biz şu noktadan hareket ettik, mesela ABD’de milletvekili seçimleri 2 yılda bir oluyor, Kongre seçimleri. Başkanlık dönemi 4 yıl olduğu için onun tam ortasına düşen Kongre seçimlerine dönem ortası seçimleri diyorlar. O seçimlerde, 1898’den bu yana 2 seçim hariç, hepsinde Beyaz Saray’ı elinde tutan parti oy kaybetmiş. Bu durumu inceleyenler de şu kanaate varıyorlar, seçmen stratejik oy veriyor, yani iktidarı değiştirmeden onu uyarıyor o seçimlerde, yani başkanın partisini dengelemeye çalışıyor. Biz de, acaba bu bizim senato seçimlerinde yahut ara seçimlerde veya yerel seçimlerde oluyor mu diye düşündük. Bulduğumuz şu, geçmişte senato seçimlerinde olmamış, fakat yerel seçimlerde ve ara seçimlerde oluyor. Yani seçmen iktidar partisi aleyhine oy veriyor, daha önce bahsettiğimiz aşınmaların üstüne %6-7’lik bir oy kaybı oluyor iktidar partilerinde, İl Genel Meclisi seçimlerinde. Seçmen merkezi hükümeti değiştirmeden yerel hükümetleri diğer partilere biraz daha fazla vererek, iktidarın gücünü dengelemiş oluyor. Tabii tüm seçmenler değil %6 kadarı, bütün seçmenler öyle davranıyor demiyorum.

HE: Bir de partilerimiz lider partisidir diyorlar, sizin bir de öyle bir sınamanız var, parti lideri değişince partinin oyu değişiyor mu diye.

ÖM: Hatta buna ben de şunu ilave edeyim, lider diktasından, diktalarından sıkça bahsedilen bir ülke Türkiye.

HE: Dolayısıyla seçmen hep bir şahıs görüyor karşısında, yani parti ikincil gibi. Fakat sizin çalışmanızda işaret ettiğiniz, Türkiye’de parti liderlerinin değiştiği dönemler var. Lider değişince partinin sarsıldığı ya da toparlandığı gibi bir şey söylemek mümkün mü?

AA: Tabii bir iki örnek yine öyle olacağını göstermez, ama 1965 yılında Gümüşpala’nın vefatı sonunda Demirel iktidar partisinin başına geçiyor, 91’de Özal cumhurbaşkanı olduktan sonra Mesut Yılmaz’la giriyor ANAP seçime, 95’te ise Demirel’in cumhurbaşkanı seçilmesi sonrasında Tansu Çiller başkanlığında giriyor DYP seçime. Bunların her birisi o andaki ana iktidar partileri. Bu lider değişikliklerin partilerinin oylarına etkisi olup olmadığını inceledik. Diğer faktörleri dikkate aldığımızda bunların ayrıca kayda değer bir etki yapmadıklarını saptadık. Kamuoyunda ve medyada bunun aksi bir kanaat olduğunu biliyorum, fakat şunu da söyleyeyim, şahsi fikrimi söyleyeceğim; Bence Özal ve Demirel cumhurbaşkanı oldukları için partileri oy kaybetmedi, partileri oy kaybetmekte olduğu için onlar cumurbaşkanı olmayı seçtiler. Rakam vereyim; Özal cumhurbaşkanı olmadan az önce yapılan 1989 yerel seçimlerinde ANAP’ın oyu %21.8’e düştü, bu 87’de 36.3’tü, yani 2 yıl önce, büyük bir düşüş. 84’te 41.5’ti, yani bu oylar düşmeye Özal cumhurbaşkanı olmadan çok önce başlamıştı. Demirel’in cumhurbaşkanı olmasından hemen sonra yapılan 94 yerel seçimlerinde de DYP’nin oyu %21.4’e düşmüştü. Halbuki 94 oyu %27 idi, oradan %21.4’e düşmüş, yani bunlara bakarak tersini söylenebilir, yani liderler partilerinin oyları düşmeye başladığı için daha fazla başbakanlıkta kalamayacaklarını gördükleri için cumhurbaşkanlığına geçmeyi tercih etmiş olabilirler. Tabii bundan sonra da aynı şekilde olacak diye yorumlamamak lazım, ben sadece eldeki gözlemlerin o tezi desteklemediğini göstermesi bakımından söylüyorum.

ÖM: Benim aklımı hep kurcalamış olan bir noktayı bu vesileyle sormak istiyorum, siz bütün seçim dönemlerini izlemiş olduğunuza göre bunu da sorabiliriz, belki gözünüze ilişmiştir, şöyle bir iddia var;, 27 Mayıs darbesi olmasaydı Menderes, Demokrat Parti iktidarı kaybedecekti yaklaşan seçimleri, öyle bir eğilim vardı ve onun yerine muhalefetteki CHP kazanacaktı. Bu bütün süreci de etkiledi diye bir iddia var. Sizin araştırmanızdan buna benzer, bunu doğrulayan ya da yanlışlayan bir sonuç çıkabiliyor mu?

AA: Çıkabilir, onu şu anda incelemedik, ama aslında benim aklımda olan bir şey. Yani çıkardığımız denklemi kullanarak olmamış fakat olması mümkün olan şeyler ne olabilirdi şeklinde bir analiz yapılabilir. Denkleme 54 seçimi rakamlarını, 57’deki ekonomik durumu, vs. yerleştirerek, darbe olmasaydı ve o tarihte seçim olsaydı nasıl bir sonuç elde edilirdi, onu ölçmek mümkün. Belki darbe o yüzden de olmuş olabilir. Aslında bahsettiğiniz nokta çok enteresan, mesela 12 Mart’ta darbe oldu, seçim zorlaması yaptırmadılar, mevcut parlamento içinde partilere, başka bir hükümet kurdurdular, seçmenin seçmediği bir şekilde. Yani 27 Mayıs’ta da aynı şekilde iktidarı askerler ele aldı, yani bir muhtıra vererek seçime gidilmesini isteyebilirlerdi. Yani 12 Mart’ta “hükümeti şöyle kurun yerine, şu anda hemen iktidarı bırakın, seçime gidin” diyebilirlerdi, dememeleri çok enteresan. Dediğiniz gibi incelenmeye değer.

ÖM: Bence de çok ilginç bir konu.

AA: Mesela bu son durumda seçim zorlandı, daha öncekilerde seçim zorlanmadı. Bunların neden olduğunu incelemekte yarar var tabii. Ben siyasi bilimci değilim, iktisatçı olduğum için, benim biraz konumun dışında kalıyor. Fakat denklemi kullanarak bazı fikirler elde etmek mümkün olabilir.

HE: Sonuna geldik, biraz spekülatif bir soru sormam herhalde affolunabilir artık. Tabii iktisat içerisinde kalarak -spekülasyon dediysem de o kadar-, şöyle bir görüş var; Türkiye 2001 krizi sonrasında önemli bir yapısal değişim geçirdi. Bu değişim belki siyasi ilişkileri etkileme biçiminde de değişiklik yaratmıştır. Dolayısıyla bambaşka bir yapı var. Başka bir deyişle 2007 seçimleri bir anlamda değişik ortamda, değişik parametreler altında yapılan bir seçim olacak. Bunu sadece ekonomi boyutuyla söylüyorum. Siz, çalışmanızdaki bulgulardan, yine de 2007 seçimleriyle ilgili olarak, ana çizgiler itibariyle bir şeyler çıkarılabileceğini düşünüyor musunuz? Bana çıkarılabilirmiş gibi geliyor Ne dersiniz?

AA: Biraz önce verdiğim sayıları kullandım, denklemini kullanarak yaptığım tahmin, bana ait, ortağım (Prof. Dr. Aysıt Tansel) bu konuda ne düşünüyor bilmiyorum. Bir takım varsayımlar yapmak gerekiyor, benim gözlemim, şu ana kadar ekonomi önemli bir konu değil bu seçimde.

HE: Evet, öyle gözüküyor.

AA: Ekonomi iktidar partisine artı olarak yazılıyor, enflasyon düşük, ama düşük olmasa da zaten ağırlığı çok az, büyüme önemli, kişi başına düşen GSYİH büyümesinin de %4,5 civarında olduğu düşünülürse, o artı 4 puan filan getiriyor. Fakat ona oranla 2002’de %24.56’lık bir oy kaymış iktidar partilerinden, izah edilemeyen bir şekilde, yani ekonomik faktörlerle, vs. izah edilemeyen bir şekilde. Onun büyük bir kısmı da AKP’ye gitmiş, bir kısmını Genç Parti’ye, bir kısmı CHP’ye gitti. Yani büyük mücadele o oyların oradan koparılması üzerinde oluyor benim görüşüm. Yani rejimle ilgili tartışmalar, vs.

ÖM: Şimdi nasıl görüyorsunuz?

AA: Mesela Amerika’da da soruyorlar “İslamcılar iktidara geldi” diye. “Tam emin değilim” diyorum. Çünkü şu şekilde bakılabilir: Saadet Partisi, eski Refah Fazilet’in devamı olarak görülebilir. AKP de, eğer söylemlerinde samimilerse, o İslami partiyi yerle bir eden grup olarak da görülebilir bence. Aslında bu iyi bir şey, eğer takiyye filan olmuyorsa. Ben şahsen inanmıyorum ama, eğer böyle bir şey mevzu bahis değilse, onların biraz normale, yani ekonomik düşünceye, rasyonel düşünceye yaklaşması olarak görmek lazım. Diğer ülkelerde de tarihsel olarak öyle olmuştur zaten, yani Amerika’ya din devleti kurmak için gelenler olmuş, -faiz yasakmış, vs.- sonra aynı kişiler faiz kullanmaya, rasyonel düşünmeye, ekonomik düşünmeye başlamışlar. Yani şehirleşme arttıkça, ticarileşme arttıkça, partilerin de onlara ayak uydurmak zorunda kalmaları gerekiyor. Bizim burada konumuz değil, ama 95 seçimleriyle ilgili ayrı bir çalışmamız var**, orada her partiyi, sadece iktidar partilerini değil, bütün partileri incelemiştik. Orada elde ettiğimiz bir bulgu şuydu; DYP, AP ve o paralelden gelen partiler şehirlerde daha az oy alıyor, kırsal kesimde daha çok alıyor. O parti değişmezse, sadece kırsal kesime tarım desteği filan sağlayan bir duruma düşerse, şehirleşme arttıkça o partinin oyu gittikçe eriyecektir. Dolayısıyla partilerin değişime ihtiyacı var, belki de AKP’yi kuranlar, yani Fazilet Partisi’nden ayrılıp AKP’yi kuranlar Saadet Partisi’nin tersine bu değişmenin gerekli olduğunu görüp yapan kişiler olarak da bakılabilir bence.

ÖM: AKP’nin %32.1 ile %39.1 aralığında yansıdığını vermiştiniz rakam olarak, bunun CHP ve mesela MHP açısından yansımaları konusunda da bir tahmin yapmak mümkün mü?

AA: Onu incelemedik. Biz bu araştırmayı yaparken sadece iktidar partilerinin oylarını inceleyebildik. Onun sebebi de şu; askeri darbeler, parti kapatmaları sonucunda düzenli bir dizi yok partiler hakkında, veriler kopuk kopuk. Ancak meseleyi iktidar partisi veya partilerin oy oranı olarak koyduğunuz zaman, partiler değişiyor ama iktidar partileri hep var, uzun bir dizi elde etmek mümkün oluyor. Bazı partiler için bir uzun dönem incelemesi yapılabilir; mesela CHP ilk baştan beri var, kısa bir kesinti dışında. Fakat şunu söyleyebilirim; CHP, DSP’nin kaybettiği oydan daha az oy kazandı 2004’de, 2002’de, onun için, eski DSP’lileri yanına çekebilirse, CHP’nin biraz daha oy alma potansiyeli var. Bence DSP ile birleşmesinin veya onlarla anlaşma yapmasının sebeplerinden birisi o. Bir de aynı söylemleri, yani milliyetçi söylemleri ortaya çıkarması da onunla ilgili olabilir. Yani AKP’ye giden, Genç Parti’ye giden oyların bir kısmını daha kendisine çekmek için. Yani CHP oyunu çok arttırdı 2002’de ama solun oyları en düşük seviyelerine indi.

ÖM: Galiba süreyi doldurduk. Çok teşekkür ederiz bizimle zamanınızı paylaştığınız ve bu araştırmanın sonuçlarını da bize gayet aydınlatıcı bir şekilde yansıttığınız için. Hasan Ersel’e de çok teşekkür ederim.

AA: Ben teşekkür ederim, çalışmamı dinleyicilerinizle paylaşmamı sağladığınız için, ilginç sorularınız için.

Not: Bu söyleşi 2 Temmuz 2007 tarihinde Açık Radyo’da Açık Gazete programında yayınlanmıştır.

* Ali T. Akarca & Aysit Tansel: Economic Performance and Political Outcomes-An Analysis of the Turkish Parliamentary and Local Election Results Between 1950-2004, Public Choice, Vol. 129, October 2006, pp. 77-105.

** Ali Akarca ve Aysıt Tansel: Social and Economic Determinants of Turkish Voter Choice in the Parliamentary Election 1994, IZA Discussion Paper, June 2007 [Bu çalışma Electoral Studies adlı akademik dergide 2007 yılında yayınlanacaktır]


“Yargısal aktivizm” (judicial activism) ve yargının kendi kendini sınırlandırması (judicial restraint) anayasa yargısını benimsemiş hemen tüm ülkelerde sıklıkla gündeme gelen kavramlardır. Anayasa mahkemelerinin önüne gelen birçok sorunun siyasal niteliği, bu mahkemelerle parlâmentolar arasında zaman zaman çatışmalar görülmesini hemen hemen kaçınılmaz kılmaktadır. Amerika Birleşik Devletlerinde Yüksek Mahkeme hâkimi Frankfurter’in şu düşünceleri, yargının kendi kendini sınırlandırması lehinde sık sık örnek gösterilmektedir: “Bu kanun, Anayasa ile kendisine yasama yetkisi verilen Kongrenin bu yetkiyi kullanmasının ve Başkanın teklifi onaylamak ve böylece onu ‘bir kanun’ haline getirmek yönündeki anayasal yetkisini kullanmasının sonucudur. Onu onaylamak, hükümetimizin halk iradesine karşı doğrudan doğruya sorumlu olan ve Anayasa gereğince kanunun isabetliliğini tayin yetkisine sahip bulunan iki dalının işlemine saygı göstermek demektir. Bu mahkemenin, böyle bir

kanunu geçersiz kılma konusundaki müthiş (awesome) yetkisi, azamî ihtiyatla kullanılmalıdır; çünkü pratikte Mahkeme, kendi anayasal fonksiyonunun sınırlarını belirlemede, sadece kendi basiretimizle bağlıdır” (Koopmans, 2003: 51-52’den naklen).

Hâkim Frankfurter, başka bir vesile ile de, yargı organını halk siyasetine karıştırmanın “demokratik bir sisteme düşman” olacağını belirtmiş ve “mahkemeler bu siyasal çalılığa girmemelidir” diye eklemiştir (Koopmans, 2003: 52). Gerçekten A.B.D. Yüksek Mahkemesinin tarihi, gerek yargısal aktivizm, gerek yargısal kendi kendini sınırlandırma dönemlerine tanıklık etmiştir. Bunun belki de en iyi bilinen örneği, 1930’larda Başkan Franklin D. Roosevelt ile Yüksek Mahkeme arasında ortaya çıkan çatışmadır. Roosevelt, 1932 yılında “Yeni Dağıtım” (New Deal) adını verdiği bir programla seçilmiştir. Bu program, ekonomik depresyonu sona erdirmek ve kitlesel işsizlikle mücadele etmek yönünde, ılımlı sosyal demokratik olarak vasıflandırılabilecek tedbirleri içeriyordu. Bu amaçla çıkarılan birçok kanunun Yüksek Mahkemece anayasaya aykırı bulunması karşısında hiddete kapılan Roosevelt, “milletçe öyle bir noktaya geldik ki, Anayasayı Mahkemeden kurtarmak için harekete geçmek zorundayız” diyordu. 1936 seçimlerinden de ezici bir zaferle çıkan Roosevelt, Yüksek Mahkemenin yapısını değiştirecek bir plan ortaya attı. Buna göre, Mahkemenin yetmiş yaşını aşmış üyelerine (altı üye bu durumdaydı) oy hakkına sahip olacak yardımcı hâkimler verilecekti. Bu planın Kongrede görüşülmesi sırasında Yüksek Mahkeme içtihadını değiştirdi ve bazı “Yeni Dağıtım” kanunlarını onayladı. Böylece çatışma, Roosevelt’in planının yürürlüğe girmesine gerek kalmadan çözüldü (Koopmans, 2003: 59- 60).

Devamı için: http://www.politics.ankara.edu.tr/dergi/pdf/62/3/Ozbudun.pdf


Doç. Dr. Osman Can

Anayasa Mahkemesi Raportörü

Anayasal uyuşmazlıklar diğer hukuksal uyuşmazlıklardan farklı olarak belirli bir “siyasal renk” içermekte, “büyük siyasal etkileri” olmakta ya da “belirli siyasal etki gücü” içermektedirler; en azından siyasal sorunlara dokunan boyuta sahiptirler. Her bir anayasal uyuşmazlığın ardında, esasında bir iktidar mücadelesine dönüşme potansiyeli bulunan siyasal bir sorun bulunmaktadır. Siyasal alan ile hukuksal alan arasında yapısal farklılıktan kaynaklanan bir uyuşmazlık ilişkisi vardır. Siyasal alan yapısı gereği dinamik-irrasyonel olan ile ilgili olup, kendini sürekli değişen yaşam koşullarına uydurma zorunluluğu bulunan, yani toplumsal ve siyasal yapının devamı ve işleyişine ilişkin sorularla ilgilenen bir alandır. Bu da siyasetçilerin, özellikle siyasal karar organlarının kararlarını neden “an”ın gereklerine göre vermek, elden geldiğince bağımsız kalmak ve yerindelik yaklaşımlarına göre hareket etmek istemelerini açıklamaktadır. Buna karşı hukuk ilkesel yapısı gereği statik-rasyonel, canlı ve öngörülemez siyasal güçleri öngörülebilir kılma ve denetim altında tutmayı amaçlayan bir alanla ilgilidir (Leibholz 1974: 176).

Bu nedenle Anayasa hukuku bir bakıma siyasal hukuk olarak da adlandırılabilir. Bu kavramın yapısında bulunan çelişki doğası gereği denetim altında bulunmak istemeyen bir olgunun, rasyonel normlarla öngörülebilir kılınmasıyla açıklanabilir. Anayasa hukukunun doğasını belirleyen temel olgu, işte bu dinamik ve değişken siyasal alan ile tercihen durağanlığı ve dogmatizmi esas alan hukuk arasındaki çelişkidir. Başka bir ifadeyle varoluşsallık ile normatiflik, olan ile olması gereken ya da doğa ile etik akıl arasındaki çelişkidir. Bu çelişik durum, organik bir yaklaşımla sınırlı değildir. Organik olarak “yargı” içinde yer alan organın “politik”, parlamento ya da yürütme organının “hukuk”sal davranmayacağını göstermez. Çelişki hem organik hem de işlevsel boyutta görünür olabilir. yapılabileceği öngörülmek suretiyle kural-norm yaratılmış olmaktadır.

Devamı için tıklayınız: http://www.politics.ankara.edu.tr/dergi/pdf/62/3/Can_Osman.pdf

22 Temmuz ve "Demokrasinin Zaferi"

22 Temmuz 2007 seçimlerinde yalnız Türkiye’de değil, dünyada da pek sık olmayan bir şey oldu: Beş yıla yakın bir süre iktidarda olan bir parti; oy kaybetmediği gibi oyunu tarihi bir biçimde artırdı. Siyaset dünyasında sık görülmeyen bu olayı Başbakan Erdoğan’ın seçim kampanyasında yürüttüğü pozitif kampanyanın yanısıra, seçim sürecinde etkin olmak isteyen siyaset dışı aktörlerin verdiği “e-muhtıra”ya borçluyuz.

22 Temmuz genel seçimlerinde, seçmenlerin neredeyse yarısı, gerçekten “AKP’li” olduğu, AKP’yi her şeyiyle benimsediği için değil, ama demokrasiden yana ve askeri muhtıralara karşı olduğu için de oyunu AKP'ye verdi. Sonuçta sadece AKP kazanmadı, demokrasi adına da bir zafer kazanıldı.

Böylelikle, Başbakan Recep Tayyip Erdoğan, 2002 seçimlerinde yüzde 34 olan oylarını yüzde 46,6’ya çıkardı ve ikinci kez tek başına iktidar oldu. Diğer sosyal demokrat partilerin ve hatta kimi sağ politikacıların da desteğini alarak seçimlere giren CHP ise yüzde 20,9’da kaldı. ABD’nin 11 Eylül sonrası yarattığı İslam karşıtı küresel şiddetin etkisi ve üyelik müzakerelerinde iki yüzlü davranan AB politikacılarının neden olduğu milliyetçi iklimde yükselen MHP ise yüzde 14,3 oy alarak 70 sandalye ile parlamentoya yeniden girdi. Seçimlere katılan diğer 11 siyasi parti yüzde 10’luk barajı aşamadı. Bu arada, kimilerince terörist örgüt PKK’nin yasal uzantısı kabul edilen DTP’nin (Demokrat Toplum Partisi) desteklediği 21 bağımsız aday da deyim yerindeyse parlamentoya “sızdı”.

Erdoğan’ın Başarısının Asıl Nedeni : Ekonomi

2002 Kasım seçimlerinden sonra yaklaşık 4,5 yıldır iktidar olan AKP, İkinci Dünya Savaşı’ndan itibaren iktidar olan hükümetlerin pek çoğundan daha başarılı bir yönetim sergiledi.

Erdoğan, iktidar olur olmaz hızlı bir demokratikleşme programı başlattı. Onlarca yıldır süren kimi yasakları kaldırdı. AB’ye uyum süreci ile ilgili demokratik reformları hızla parlamentodan geçirdi.

Erdoğan döneminde Türkiye ekonomisi aralıksız her yıl ortalama yüzde 7 büyüdü. Doğrudan yabancı yatırımlar rekor seviyeye ulaştı. Uzun yıllar, ülkede yaşayan herkese hayatı zehir eden enflasyon yüzde 9’lar seviyesine indi. Türk lirasından aktı sıfır atıldı. YTL yabancı paralar karşısında öngörülerin çok üzerinde değerlendi. Gayrisafi milli hasılası iki kat artarak 400 milyar doları aştı. Kişi başı gelir iki kattan fazla arttı ve 5.000 dolar seviyesine ulaştı. İhracat yaklaşık 100 milyar dolara, turizm gelirleri 20 milyar dolara fırladı. Türk şirketleri yerel oyunculuktan sıyrılıp, global pazarlarda söz sahibi olmaya başladılar.

Öte yandan, Başbakan Erdoğan sayesinde devlet ihaleleri ve ithalat-ihracat kotalarıyla devasa bir servet edinen yeni girişimciler sınıfı da AKP’ye güçlü bir destek sağladı.

İkinci Önemli Neden: Siyasi Kutuplaşma

Erdoğan hükümeti ekonomide bunca önemli başarılar kaydederken, yine de bazı seçmenler, toplumu her geçen gün biraz daha fazla İslamileştirdiği yönündeki inançları yüzünden AKP’ye şüpheyle bakmaya devam ettiler. Hatta bu kesimlerin, AKP’nin gizli bir gündemi olduğu, uzun vadeli amaçları için “takiyye” yaptığı yolundaki şüpheleri daha da arttı.

Çünkü, bu kesimlere göre AKP iktidarına yakın olmayan pek çok üst düzey bürokrat; ya emekli edilmiş ya da daha alt seviyelerdeki görevlere atanmış ve yerlerine AKP sempatizanları getirilmişti. Devletin ve devlet kuruluşlarının yüksek mevkilerine yapılan atamalarda AKP, klasik “adam kayırma” politikalarının çok daha ötesine gitmişti. Neredeyse, atamalarda “eşi türbanlı olmak” bir çeşit kriter haline gelmişti.

Yine bu kesimlere göre; AKP'nin 4,5 yıllık iktidarında, TV kanallarında başka hiçbir dönemde olmadığı kadar çok dini programlar yayınlanmaya başlamıştı. Başta, iktidarın denetlediği TRT kanalları olmak üzere, ulusal veya yerel radyo ve TV kanallarında bu tür programlar önemli oranda artış göstermişti. Ve nihayet, aynı dönemde hissedarlıklar veya el değiştirmelerle de iktidar yanlısı gazetelerin gücü pekişmişti.

İktidar partisinin uyguladığı politikalara karşı, 10. Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer önemli bir denge unsuru olarak algılanıyordu. Sezer, Erdoğan Hükümetinin pek çok atamasını veto ederek, neredeyse tek kişilik bir muhalefet pozisyonu üstlenmişti.

Nisan 2007’de, Sezer’in yedi yıllık görev süresi dolunca, TBMM’de 363 sandalyelik ezici bir çoğunluğa sahip olan AKP, yeni cumhurbaşkanını kendi partisinden seçmek istedi. Ana muhalefet partisi CHP ise yeni cumhurbaşkanının bir sonraki parlamento tarafından seçilmesini savunan bir pozisyon almıştı. CHP’ye göre, 2002’deki seçimlerde seçim barajı ve düşük seçmen katılımı nedeniyle, seçmenlerin yüzde 60’a yakını mevcut parlamentoda temsil edilemiyordu; bu nedenle yedi yıl boyunca görev yapacak yeni cumhurbaşkanının bu meclis tarafından seçilmesi demokrasi ve temsiliyet adına yanlış olacaktı. CHP’nin gerçek amacı, yeni cumhurbaşkanının da Ahmet Necdet Sezer gibi laik ve Kemalist olmasını sağlamaktı.

Taraflar uzlaşamadılar. Ve Türkiye karıştı.

Aslında uzlaşmadılar demek daha doğru olur. Çünkü 60’dan fazla yasal partinin olduğu Türkiye’de, bu iki büyük parti, seçmenleri kutuplaştırarak küçük partileri saf dışı etmeyi hesaplıyorlardı. Hatta bu konuda, Başbakan Erdoğan ile CHP Genel Başkanı Deniz Baykal arasında gizli bir anlaşma olduğu bile söyleniyordu. Doğrusu, siyasi kutuplaşmanın bu yönde iki partiye de yardım ettiğini söyleyebiliriz.

Üçüncü Neden: Abdullah Gül’ün Seçtirilmemesi ve WOM Kampanyası

Meclis Başkanı Bülent Arınç, Nisan ortasında Türkiye’de “Müslüman” bir cumhurbaşkanı seçmenin zamanının artık geldiğini söyleyince iktidarın niyetine yönelik kuşkular daha da arttı. Arınç’ın söyleminden ilk 10 cumhurbaşkanının müslüman olmadıkları anlamı çıkıyordu; çünkü onlar laik kamptan geliyorlardı.

Bu gelişmeler üzerine, Atatürkçü Düşünce Derneği başta olmak üzere çeşitli sivil toplum kuruluşları Nisan ve Mayıs aylarında Ankara, İstanbul ve İzmir’de 1 milyonu aşkın kişinin toplandığı “Cumhuriyet mitingleri” düzenlediler. Mitingler ülke tarihindeki en büyük mitingler oldu. Kimilerine göre, Doğu dünyasında o güne kadar gerçekleştirilmiş olan en büyük demokratik refleks olan Cumhuriyet mitinglerinin organizasyonunda ordunun moderatörlüğü söz konusuydu.

Tüm bu hengamede Başbakan Erdoğan, parlamentodaki seçimden sadece bir gün önce Dışişleri Bakanı Abdullah Gül’ü partisinin 11. Cumhurbaşkanı adayı olarak ilan etti. Başbakan Recep Tayyip Erdoğan, ilginç bir politika uygulayarak Cumhurbaşkanı adayının ismini son güne kadar açıklamaya yanaşmamıştı. Bu konuyu ne siyasi parti lideriyle tartışmış, ne de uzlaşmaya yanaşmıştı. Çünkü ona göre AKP, parlamentoda yeterli çoğunluğa sahipti ve yeni cumhurbaşkanını seçmek kendilerinin hakkıydı.

Gül’ün adaylığının oylanacağı gün, başta CHP olmak üzere, parlamentoda sandalyesi bulunan DYP ve ANAP oylamaya katılmadılar ve iktidar partisinin politikasına karşı tavır aldılar.

Böylelikle iktidar partisi, anayasanın (Sabih Kanadoğlu’nun yorumuna göre) şart koştuğu 367 milletvekilini bulamayacak, ardından Anayasa Mahkemesi toplantıyı geçersiz kabul edecek ve erken genel seçime gidilecekti.

Aynen öyle oldu.

Meclis başkanı Bülent Arınç’ın toplantı yeter sayısı açısından meşru kabul ettiği oturum, CHP’nin başvurusuyla Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edildi. Yeni Cumhurbaşkanını seçemeyen parlamento, 22 Temmuz’da erken seçim kararı alındı. Olan biten her şey anayasanın teknik bir yorumundan kaynaklanmıştı.

İşin kötüsü, Anayasa Mahkemesinin 367 ile ilgili kararının açıklanmasından hemen önce, 27 Nisan gece yarısı, Genel Kurmay Başkanlığının resmi internet sitesinde yayınlanan bir bildiri ile Türk Silahlı Kuvvetleri bu işe taraf olduğunu duyurdu.

Daha da kötüsü, CHP Genel Başkanı Deniz Baykal’ın, TSK’yı duruma müdahil olmaya çağırmasıydı: Baykal, Anayasa Mahkemesi Abdullah Gül’ün adaylığının onaylandığı oturumu iptal etmeyecek olursa, Türkiye’de şiddetin ortaya çıkacağını iddia etti.

Hükümet 28 Nisan sabahı, sözcü Cemil Çiçek’in ağzından Genelkurmay Başkanı’nın başbakanın emrinde bir profesyonel olduğunu söyleyerek ordunun resmi internet sitesinde yayınlanan muhtıraya sert cevap verdi. Böylelikle, AKP demokrat, CHP statükocu bir pozisyon almış oldular.

Bilindiği gibi AKP, bir “devamlı politik pazarlama örgütü”ne sahip: Seçim dışı dönemlerde dahi görev başında olan ve “Seçim Koordinasyon Merkezi” adını taşıyan bu paralel örgüt, Abdullah Gül’ün cumhurbaşkanlığının engellenmesi sürecindeki demokrasi dışı gelişmeleri seçmene şikayet eden etkin bir propaganda başlattı.

Doğrudan iletişim kanallarının ülkenin en ücra köşelerine ulaşacak biçimde kullanıldığı bu ağızdan ağıza (WOMM= Word of Mouth) propaganda makinası, rejimin kendilerine haksızlık yaptığını ve Gül gibi Müslüman yanı güçlü olan bir politikacının Cumhurbaşkanı seçilmesinin sudan sebeplerle engellendiğini seçmene anlattı. Seçmenden, muhalefete ve rejime hak ettikleri dersi vermesi istendi.

AKP’yi destekleyen ve/veya güdümündeki medya, WOM kampanyasına paralel programlar yaptı; haberler, yorumlar ve makaleler yayınladı: Muhalefet ve rejim güç birliği halinde hile yapıyorlardı, cezalandırılmalıydılar.


22 Temmuz seçimleri bu denli ağır ve gergin bir iklimde yapıldı. Sadece üç haftaya sıkışmış olan profesyonel seçim kampanyalarının bu nedenle seçmen kararında aman aman bir etkisi olmadı. CHP, laiklik ve Kemalizm üzerine odaklanmış olumsuz bir kampanya stratejisi yürüttü. Pozitif vaatlerden çok, “Türkiye bölünüyor”, “Cumhuriyet tehlikede” gibi korkular yayarak kazanmayı denedi. Güzel Sanatlar / Saatchi& Saatchi tarafından yapılan CHP kampanyası sadece üç hafta sürdü. Sloganları “Şimdi CHP Zamanı” ve “ Halk Kazanacak” şeklindeydi.

Toplum içindeki farklı kültürel kimliklerin demokratik talepleri, düşük gelir gruplarının sosyal adalet talepleri, genç nüfusun başta eğitim olmak üzere, daha güvenli ve daha zengin bir gelecek arzuları vb. gibi bir sosyal demokrat partinin asıl besleneceği alanlara dönük vaatler içerecek pozitif bir kampanya stratejisi inşa etmek yerine CHP, yalnızca laikliğe yoğunlaştı ve toplumu “şeriat” tehlikesiyle korkutmayı kazanmak için yeterli saydı.

AKP ise, seçimlerin en pozitif kampanyasını yürüttü. Yaptıklarını anlatmaktan yapacaklarını anlatmaya fırsat bulamayan AKP, yeni bir vizyon sunmaktan ziyade istikrar ve süreklilik vurgusu yaptı. Parti sözcüleri orta ve uzun vadeli hedeflerle seçim vaatlerini birbirine karıştırdı.

Başbakan Erdoğan, Temmuz ayının aşırı sıcaklarında günde üç ilde mitingler düzenleyerek ve rakiplerinden çok daha fazla gayret göstererek seçmenle doğrudan iletişim kurdu. Erdoğan, beş yıl öncesine göre ekonomik durumu daha kötü olanlar varsa bu kişilerin kendisine oy vermemesini istedi. Ve tek başına iktidar olamaması halinde politikayı bırakacağını söyledi. Bunda da samimi olduğuna seçmeni inandırdı.

AKP Kampanyasını Arter Reklam yürüttü. Arter Reklam, kuruluşundan beri AKP’ye hizmet vermesiyle tanınıyor. Kampanyanın ana sloganı “Durmak yok, yola devam” şeklindeydi. Kampanya, Erdoğan iktidarında yapılanların detaylı bir envanteri gibi algılanabilir. Yüzlerce rakamdan oluşan kampanyanın özellikle outdoor uygulaması, titiz bir planlamayla yürütüldü. Her kent, her kasaba ve mahallede AKP ve Erdoğan’ın mesajlarını anlatan posterler asıldı. Bu posterlerin, lokasyona, yöreye ya da ilgili sosyal katmana ilişkin vaatler içermesine özenle dikkat gösterildi. Kurulduğundan beri ilk kez bu seçimde AKP, basında da dikkate değer bir bütçe kullandı.

Merkez sağdaki ANAP ve DYP, birleşerek ve Demokrat Parti adıyla bu seçimlere girmeyi denediler, ancak samimiyetsizlikleri ortaya çıkınca seçmen bu partileri sandıkta yok etti. MHP, merkez sağ partilerin yok olması ve AB sürecinde yükselen milliyetçi duyarlılıklar sayesinde barajı geçebildi.

<!--[if !supportLineBreakNewLine]-->

Sonuç ve Dersler
Ülkedeki kamplaşmanın etkisiyle, diğer sosyal demokrat partiler ya bu seçime katılmadılar, ya da CHP’yi desteklediler. Buna rağmen CHP devasa “Cumhuriyet mitinglerinde” toplanan insanların bir bölümünü sandık başına gitmeye dahi ikna edemedi. Sosyal demokratların toplam oy oranı tarihteki en düşük seviye olan yüzde 20,9’a indi. CHP’nin dramı, Kürt seçmenlerin ağırlıklı olarak yaşadığı Güneydoğu’da o denli büyük oldu ki, partinin bu illerdeki oy oranları, yüzde 1,92, yüzde 2,59, yüzde 3,13 gibi perişan seviyelere indi. Daha da utanç verici olanı, CHP’nin 81 ilden 33’ünde hiç milletvekili çıkartamamış olmasıydı.

Öte yandan, aynı Kürt seçmenler, Diyarbakır’da yüzde 41,2, Mardin’de yüzde 43,7. Batman’da yüzde 46,2, Van’da yüzde 53,3, Bitlis’te yüzde 58,7, Urfa’da yüzde 59,8, Bingöl’de yüzde 71,5 gibi yüksek oy oranıyla Erdoğan’ı desteklediler. Bu oranlar, Kürt etnik siyasetinin oy deposu olarak bilinen bu bölgede, Milliyetçi Kürt oylarının gerilediğinin de bariz kanıtı oldu. DTP, bu illerde toplam yüzde 18-20 oranında oy kaybetti. DTP toplamda 21 bağımsız milletvekilini seçtirmeyi başararak mecliste grup kurmuş olsa da, etnik Kürt milliyetçiliğinin bu seçimde mevzi kaybettiğini söylemek yanlış olmayacaktır.
<!--[if !supportLineBreakNewLine]-->

22 Temmuz seçimlerinden alınacak dersleri ise şöyle sıralayabiliriz:

<!--[if !supportLists]-->· <!--[endif]-->Değişim ve demokrasi vaadi seçim kazandıran iki sihirli sözcükler olamaya devam ediyor.

<!--[if !supportLists]-->· <!--[endif]-->Seçimi değerler değil, pozitif liderlik kazanır.

<!--[if !supportLists]-->· <!--[endif]-->Seçmen korkutularak değil, gündelik hayatını iyileştirecek vaatlerle ikna edilir.

<!--[if !supportLists]-->· <!--[endif]-->Seçim kaybetmenin en garantili yolu statükocu davranmaktır.

<!--[if !supportLists]-->· <!--[endif]-->Seçim kaybetmenin ikinci garantili yolu demokrasi dışı güçlerle işbirliği yapmaktır.

<!--[if !supportLists]-->· <!--[endif]-->Seçim kaybetmenin üçüncü garantili yolu muhalefette iken bile dersine çalışmamaktır.

<!--[if !supportLists]-->· <!--[endif]-->Seçim kaybetmenin dördüncü garantili yolu, seçmenle profesyonel ve/veya düzenli iletişime geçmek için seçim zamanını beklemektir.

En Son Haberler YENİ

“Ülke Markası” İnşasında Kamu Diplomasis…

“Ülke Markası” İnşasında Kamu Diplomasisinin Stratejik Rolü

Doç. Dr. Abdullah ÖZKAN tanbul Ünive

Devamını Oku...

TASAM Yeni Adresine Taşındı…

TASAM Yeni Adresine Taşındı

TASAM, İstanbul Merkez Ofisi Tarihî Yar

Devamını Oku...

Siyasal İletişimde Hikaye yada Strateji:…

Siyasal İletişimde Hikaye yada Strateji:Efsaneler,Gerçekler...

Prof. Dr. Ferruh Uztuğ Türkiye’de siya…

Devamını Oku...

Dünya Görüşü, Varlık Tasavvuru ve Düzen…

Dünya Görüşü, Varlık Tasavvuru ve Düzen Fikri: Medeniyet Kavramına Giriş

  Doç. Dr. İbrahim Kalın “…

Devamını Oku...

Propaganda Seçmen Davranışlarını Ne Kada…

Propaganda Seçmen Davranışlarını Ne Kadar Etkiliyor?

                Prof. Dr…

Devamını Oku...

Liberalizmin Soy Kütüğü…

Liberalizmin Soy Kütüğü

  Yıldız Teknik Ünv. Sosyoloji B…

Devamını Oku...

“Stratejik Vizyon” Ödülleri Sahiplerini…

“Stratejik Vizyon” Ödülleri Sahiplerini Buldu

 Ülkemizin önde gelen düşünce kuruluşlar

Devamını Oku...

Avrupa'nın gelecek senaryoları; İki çemb…

Avrupa'nın gelecek senaryoları; İki çemberli Avrupa…

Dr. Bahadır Kaleağası Paris Bosphorus…

Devamını Oku...

Güç ve Adalete “Orantılı Risk - Karşılık…

Güç ve Adalete “Orantılı Risk - Karşılıklı Bağımlılık” ile Ulaşılabilir

( TGRT Televizyonu BAŞBAŞA Programı Röpo

Devamını Oku...

"Dünyanın karizmatik liderlere ihtiyacı…

Kimlik çatışmaları üzerine yaptığı çalış…

Devamını Oku...

  • 1
  • 2
  • 3
  • 4

Çok Okunan Makaleler

Sertifikalı Siyasal Eğitim Pro…

Sertifikalı Siyasal Eğitim Programı


Devamını Oku...

Seçim Sistemleri…

&lt;!-- /* Font Definitions */ @font…

Devamını Oku...

İngilizce Makaleler…

“Kamuoyu Oluşturma” ve “Gündem…

Türkiye’de gündem belirleme konusunda ça…

Devamını Oku...


Türkiye'de Seçimler…

&lt;!-- /* Font Definitions */ @font…

Devamını Oku...


KAMUOYU Kamuoyu kavramı, siyaset b…

Devamını Oku...

Çalışma Konularımız…

 - Küresel süreçte Türk siyasetindeki ge…

Devamını Oku...

Niçin Siyasal İletişim Enstitü…

Niçin Siyasal İletişim Enstitüsü

  “Türkiye Değerler Araştırması”nın so…

Devamını Oku...

İngilizce Kitaplar…

İngilizce Kitaplar

Siyasal İletişim alanını doğrudan veya d…

Devamını Oku...

  • 1
  • 2
  • 3